In de volksgeneeskunde is het kruid valeriaanwortel beter bekend als valeriaan. Het is algemeen bekend vanwege zijn uiteenlopende toepassingen in de geneeskunde en wordt door de mensheid al sinds de oudheid gebruikt. Hippocrates, beschouwd als de vader van de geneeskunde, beschreef als eerste de eigenschappen ervan, en in het oude Rome werd het kruid gebruikt als “medicijn voor alles”. Tijdens de Eerste Wereldoorlog namen de soldaten het in als middel tegen zenuwcrises na gevechten.
Tegenwoordig wordt de plant niet alleen veel gebruikt in de traditionele geneeskunde, maar maakt zij ook deel uit van talrijke geneesmiddelen en voedingssupplementen ter kalmering van het zenuwstelsel. In de volgende alinea’s bespreken we het effect op het menselijk lichaam, welke aandoeningen het behandelt, en hoe en wanneer het wel of juist niet moet worden gebruikt.
Hoe werkt de valeriaan?
Werkingsmechanisme op het zenuwstelsel
Valeriaan werkt op het zenuwstelsel door haar invloed op het GABA‑systeem in de menselijke hersenen. GABA is een van de belangrijkste neurotransmitters in de hersenen en is verantwoordelijk voor de niveaus van angst en spanning. Valeriaan ondersteunt de afgifte van GABA door de hersenen en voorkomt de “heropname” ervan door neuronen, waardoor de GABA‑niveaus hoog blijven en tegelijkertijd de activiteit van het zenuwstelsel wordt geremd.
Invloed op slaap, stress en bloeddruk
Valeriaan heeft een positieve invloed op de slaap. Door de versterking van GABA wordt de tijd om in te slapen verkort, en de slaap zelf wordt rustiger en dieper. Het vermindert het gevoel van angst, werkt als een natuurlijk kalmeringsmiddel en ondersteunt de preventieve vermindering van stress bij mensen met een druk leven.
De niveaus van stress en angst dalen, en op de lange termijn zou het kruid de algehele emotionele stabiliteit van het zenuwstelsel kunnen verbeteren. Onderzoeken tonen aan dat het kan helpen bij het reguleren van de bloeddruk wanneer deze door stressvolle situaties wordt veroorzaakt, en bovendien stabiliseert het ook de hartslag.
Wat behandelt de valeriaan?
Slapeloosheid en slaapstoornissen
Typische symptomen van slapeloosheid zijn moeilijk inslapen, vaak ontwaken en onrust tijdens de slaap. Valeriaan draagt bij aan verbetering van de slaapkwaliteit en de diepte ervan en verkort de inslaaptijd. Het werkt niet als een slaapmiddel, maar ontspant het zenuwstelsel zodanig dat de patiënt op natuurlijke wijze in slaap kan vallen. Het helpt zowel bij mildere vormen van slapeloosheid als bij chronische insomnia.
Angst, zenuwachtige spanning en stress
De tinctuur van valeriaan dient ter verlichting van angst en vermindering van stress, doordat zij de GABA‑niveaus in de hersenen op peil houdt. Daardoor nemen emotionele inzinkingen af en wordt de prikkelbaarheid van het zenuwstelsel onderdrukt. De anxiolytische eigenschappen bevorderen de kalmering van het zenuwstelsel en de ontspanning van het lichaam, ook bij hormonale veranderingen en emotionele belasting. Volgens Abhinav Singh: “Regelmatige inname van valeriaan, als onderdeel van kruidentherapie, kan helpen bij het preventief omgaan met stressreacties en angst.”
Hoge bloeddruk en hartondersteuning
Valeriaan beïnvloedt niet alleen het zenuwstelsel, maar ook de cardiovasculaire systeem. Door het absorberen van contracties veroorzaakt door stresshormonen, helpt valeriaan bij het aanpakken van hypertensie en het reguleren van de bloeddruk. Regelmatige inname kan deel uitmaken van preventieve strategieën voor het behoud van een gezond hart. Tevens biedt valeriaan bescherming tegen aritmie en ischemie (gebrek aan bloedtoevoer naar een orgaan), en vertraagt zij de hartslag bij een versnelde pols door spanning.
Maag‑ en darmklachten (van zenuw‑oorsprong)
Door de verbetering van de bloedcirculatie en haar antispasmodische werking op de spieren van de spijsverteringsorganen, heeft valeriaan een kalmerende invloed op het spijsverteringsstelsel. Het kruid vermindert maagkrampen en kolieken van zenuwoorsprong, ondersteunt bij maagongemakken, vermindert een opgeblazen gevoel en winderigheid, en fungeert ook tegen zuurbranden. Regelmatige inname van valeriaan kan als preventieve maatregel dienen bij personen met een gevoelig spijsverteringsstelsel. Het helpt eveneens bij het prikkelbare‑darmsyndroom, dat zich kenmerkt door buikpijn, opgeblazen gevoel en winderigheid, diarree en constipatie.
Andere potentiële toepassingen (op basis van onderzoek)
Behalve de traditionele toepassingen van valeriaan als onderdeel van kruidentherapie bij diverse ziekten en ongemakken, tonen verschillende studies de potentiële functies tegen andere aandoeningen zoals depressie, epilepsie, obsessief‑compulsieve stoornis (OCS). Volgens voorlopige onderzoeken vermindert valeriaan obsessieve gedachten bij OCS‑patiënten. Zij kan ook een anticompulsief effect veroorzaken, waardoor zij positief werkt bij epileptici door de GABA‑niveaus te verhogen. Bij mensen met depressie kan valeriaan, in combinatie met andere kruiden zoals gele johanneskruid binnen kruidentherapie, het humeur verbeteren.
Praktische gebruiksadviezen
Vormen van inname (thee, tinctuur, capsules, tabletten)
Afhankelijk van het doel en de snelheid van werking wordt valeriaan in verschillende vormen ingenomen, voornamelijk oraal. Tot de meest voorkomende vormen van inname behoren tincturen, tabletten en capsules – handig voor langduriger gebruik. Gedroogde valeriaanwortel kan worden geconsumeerd in de vorm van thee, terwijl tincturen een gemakkelijker en snellere opname door het lichaam bieden, maar mogelijk stoffen bevatten die niet geschikt zijn voor kinderen en zwangeren. Voor hen zijn oplossingen op water‑ of glycerinebasis bestemd. Valeriaan kan ook worden gebruikt als voedingssupplement, indien de wortel vermaald is tot poeder.
Aangeraden doseringen en duur van het gebruik
Bij slaapproblemen zijn tincturen (vanwege hun snelle opname) en capsules/tabletten het meest geschikt: een standaard en populaire wijze van inname. De standaarddosis is 5 ml tinctuur direct in de mond of in een glas water/thee, of 1 tablet voor het slapengaan. Bij het drinken van thee is de optimale dosering twee tot drie gram gedroogde wortel op 250 milliliter kokend water en van een halve tot drie gram per dag als het in poedervorm wordt ingenomen. Afhankelijk van de intensiteit van de symptomen wordt valeriaan ongeveer twee tot vier weken gebruikt om merkbare resultaten te bereiken.
Beste moment van inname voor maximaal effect
Het is aan te raden om valeriaan bij gebruik in de ochtend in gematigde hoeveelheden te nemen, om slaperigheid overdag te voorkomen. Bij inname tegen maagklachten wordt het vóór of na de maaltijd ingenomen, afhankelijk van de gevoeligheid van het spijsverteringsstelsel. Bij slaapproblemen is het voor een optimaal effect het beste om het een half tot een uur vóór het slapengaan in te nemen.
Mogelijke risico's en contra-indicaties
Bijwerkingen
Bij het volgen van de aanbevolen dosering van valeriaan zouden geen bijwerkingen moeten optreden. In sommige gevallen kunnen echter tijdelijke bijwerkingen ontstaan. Bij hoge doseringen in de ochtend kunnen slaperigheid en duizeligheid overdag voorkomen. Door het kalmerende effect kan valeriaan hoofdpijn veroorzaken en in zeldzame gevallen een allergische reactie zoals jeuk of huidirritatie.
Contra-indicaties (zwangerschap, autorijden, interactie met medicijnen)
Voor sommige groepen mensen is het verstandig om het gebruik van valeriaan af te stemmen met een medisch specialist, om mogelijke gezondheidsrisico’s te vermijden. Voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven is overleg met een arts verplicht, om geen risico’s voor de foetus te veroorzaken. Tijdens het autorijden of bedienen van machines wordt gebruik afgeraden, vanwege mogelijke vertraagde reacties en verminderde alertheid. Valeriaan mag niet samen met alcohol of andere kalmeringsmiddelen worden ingenomen om een overdreven sederend effect te voorkomen. Ook wordt het afgeraden voor kinderen onder de drie jaar. Mensen met leveraandoeningen wordt eveneens aangeraden een arts te raadplegen.
Veiligheidsadviezen voor gebruik
Kies altijd voor voedingssupplementen van producenten met de vereiste certificeringen. Vaak is het voldoende om de website van een winkel te raadplegen om dit te controleren. Voor gebruik van valeriaan in welke vorm dan ook wordt overleg met een specialist aanbevolen om mogelijke ongewenste effecten te voorkomen. Valeriaan dient op het juiste moment te worden ingenomen, zonder de aanbevolen dosis te overschrijden, en er moeten kwaliteitsproducten gekozen worden. Bij het optreden van bijwerkingen wordt geadviseerd om het gebruik te stoppen.
Wetenschappelijk onderzoek en deskundige meningen
Onderzoek naar valeriaan en haar geneeskrachtige eigenschappen toont aan hoe valeriaan het zenuwstelsel beïnvloedt en dat zij volledig veilig is voor consumptie gedurende gematigde periodes. Volgens diverse studies van de afgelopen jaren verbetert valeriaan de slaapkwaliteit en verkort zij de inslaaptijd bij gebruik van ongeveer vier weken. Ze draagt bij aan het verminderen van vermoeidheid, al is er nog onvoldoende analyse over haar effect op de kalmering van het zenuwstelsel. Andere bronnen melden dat valeriaan mogelijk helpt om het aantal en de intensiteit van opvliegers tijdens de menopauze bij vrouwen te verminderen.
Dr. Abhinav Singh: “Valeriaanwortel kan bijdragen aan sneller inslapen en een betere slaapkwaliteit door interactie met GABA-receptoren en serotonine in de hersenen.”
Conclusie
Valeriaan, ook bekend als valeriaanwortel, is een kruid dat invloed heeft op het zenuwstelsel van de mens, door hoge niveaus van de sleutelneurotransmitter GABA te behouden en zo stress te verminderen. Bij minimaal veertien dagen gebruik heeft het een positief effect op het zenuwstelsel, ondersteunt het bij maagklachten, verbetert het de slaap, helpt het bij het verlichten van angstgevoelens en het reguleren van de bloeddruk. Regelmatig gebruik kan deel uitmaken van een preventieve gezondheidsstrategie ter bevordering van rust, goede slaap en emotioneel evenwicht.
Het wordt ingenomen in de vorm van tabletten, capsules, thee, tincturen en gemalen wortelpoeder, en is ongeschikt voor zwangere vrouwen en jonge kinderen. Niet combineren met alcohol of andere kalmerende middelen. Bijwerkingen zoals duizeligheid en huiduitslag komen zelden voor. Daarom wordt bij eerste gebruik aangeraden met kleinere doseringen te beginnen, en in de toekomst valeriaan verantwoord te gebruiken als onderdeel van een gezonde levensstijl.
Veelgestelde vragen (FAQ)
Wat behandelt valeriaan het meest effectief?
Valeriaan is het meest effectief in het verminderen van angst, slapeloosheid en spanning, en heeft daarnaast een krampstillend effect.
Werkt valeriaan meteen of pas na langdurig gebruik?
Als het vóór het slapengaan wordt ingenomen tegen slapeloosheid, begint het na ongeveer een uur te werken. Bij langdurig gebruik (tussen twee weken en een maand) wordt het kalmerende effect het duidelijkst merkbaar.
Kan valeriaan dagelijks worden ingenomen?
Valeriaan kan dagelijks worden ingenomen, zolang de voorgeschreven doseringen worden gevolgd en het niet vaker wordt gebruikt dan aanbevolen.
Zijn er bijwerkingen bij het gebruik van valeriaan?
Bij het gebruik van valeriaan kunnen, hoewel zeldzaam en meestal mild, bijwerkingen optreden zoals vertraagde reacties, slaperigheid en hoofdpijn, en in zeldzame gevallen huiduitslag en buikpijn.
Kan valeriaan gecombineerd worden met andere kruiden of medicijnen?
Als onderdeel van een kruidengeneeskundige behandeling van diverse aandoeningen kan valeriaan gecombineerd worden met citroenmelisse, sint-janskruid of kamille. Bij het gebruik van alcohol en/of andere kalmeringsmiddelen wordt het afgeraden om daarnaast nog valeriaan in welke vorm dan ook in te nemen.
Is valeriaan veilig tijdens zwangerschap en borstvoeding?
Voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven is het raadzaam om voorafgaand aan het gebruik van valeriaan een specialist te raadplegen, vanwege het nog beperkte aantal gegevens over de effecten van valeriaan tijdens de zwangerschap.
Waar kan ik kwalitatieve valeriaan kopen?
Kwalitatieve valeriaan is alleen verkrijgbaar bij gecertificeerde verkopers van geneesmiddelen en kruidensupplementen.
Bronnen
Laat een reactie achter