Wat zijn de symptomen bij een tekort aan co-enzym Q10?

Een tekort aan co‑enzym Q10 kan ontstaan door diverse interne en externe factoren die de synthese, opname of het gebruik door cellen beïnvloeden. Tot de meest voorkomende behoren natuurlijke leeftijdsveranderingen, chronische ziekten, geneesmiddelinteracties en een verminderde inname via voedsel. Elk van deze factoren beïnvloedt op specifieke wijze de co‑enzym‑niveaus en daarmee het energetisch evenwicht van het lichaam.

Leeftijdsgebonden veranderingen

Met toenemende leeftijd vermindert het lichaam geleidelijk haar capaciteit om co‑enzym Q10 aan te maken door een verzwakte werking van enzymen die betrokken zijn bij de synthese. Dit resulteert in een verminderde energieproductie in de cellen en een verhoogd vrije‑radicaalopbouw. Als gevolg daarvan kan een tekort aan antioxidanten ontstaan, gerelateerd aan de verlaagde co‑enzym Q10‑niveaus, wat het oxidatieve stressniveau verhoogt en bijdraagt aan leeftijdsgebonden cellulaire veranderingen.

Chronische ziekten en metabolische stoornissen

Bij aandoeningen zoals diabetes, hart‑ of nierfalen neemt het oxidatieve stressniveau en ontstekingsprocessen in het lichaam toe, waardoor de co‑enzym Q10 sneller uitgeput raakt. Onder die omstandigheden zijn de mitochondriën onderhevig aan verhoogde oxidatieve belasting, wat de behoefte aan co‑enzym Q10 doet stijgen, boven wat het lichaam kan herstellen. Dit verstoort het energie‑ en antioxiderende evenwicht, leidend tot verminderde cellulaire activiteit, een verzwakt immuunsysteem en verhoogde kwetsbaarheid voor oxidatieve schade.

Geneesmiddelinteracties (bv. statines)

Sommige geneesmiddelen kunnen invloed hebben op de natuurlijke synthese van co‑enzym Q10. Dit geldt met name voor medicijnen die de lipidenstofwisseling beïnvloeden, zoals statines, ingezet voor de controle van cholesterol. Ze remmen een enzym in de biochemische route waarmee co‑enzym Q10 wordt gevormd, waardoor de productie beperkt wordt. Na verloop van tijd kan dit leiden tot verlaagde niveaus in weefsels met hoge energiebehoefte, zoals het hart, de hersenen, de lever en de nieren.

Onvoldoende inname via voeding

Hoewel het lichaam het grootste deel van de benodigde co‑enzym Q10 zelf produceert, draagt de voedingsinname in beperkte mate bij en kan helpen bij het onderhoud van normale niveaus, maar is zelden voldoende om een tekort te corrigeren. Bij eenzijdige voeding of verstoorde opname van voedingsstoffen – bijvoorbeeld bij strikt vegetarisme, caloriearme diëten, aandoeningen van het spijsverteringsstelsel of langdurige vasten – neemt deze externe bron af, wat op termijn de uitputting van interne voorraden kan versnellen.

Wanneer de co‑enzym Q10‑niveaus onder de fysiologische norm dalen, beginnen de cellen minder energie te produceren, hetgeen geleidelijk invloed heeft op diverse organen en systemen. De symptomen zijn vaak niet specifiek en manifesteren zich als chronische vermoeidheid, verminderde uithoudings‑ vermogens, cognitieve moeilijkheden of huidveranderingen. Hieronder vindt u een overzicht van de meestvoorkomende manifestaties van het tekort en de mogelijke oorzaken.

Fysieke vermoeidheid en spierzwakte

Een tekort aan co‑enzym Q10 verstoort de mitochondriale productie van adenosinetrifosfaat (ATP) – de belangrijkste energiebron voor de cellen. Wanneer de co‑enzym Q10‑niveaus verlaagd zijn, kunnen spiervezels niet voldoende energie leveren voor samentrekking en herstel, wat de fysieke uithoudingsvermogen en spierspanning beïnvloedt.

Veelvoorkomende symptomen bij een tekort:

• algemene vermoeidheid en verminderde energie;

• trage herstel na fysieke inspanning;

• zwakte in de ledematen en spierkrampen.

Mogelijke oorzaak: leeftijdsgebonden veranderingen, chronische stofwisselingsstoornissen of het gebruik van medicijnen die de synthese van co‑enzym Q10 onderdrukken.

Verminderde concentratie en geheugenproblemen

Co‑enzym Q10 is essentieel voor het energie- en antioxidantmetabolisme van hersencellen. Bij een tekort produceren neuronen minder energie en worden ze kwetsbaarder voor oxidatieve stress, wat de mitochondriale activiteit in zenuwuiteinden vertraagt en de afgifte van neurotransmitters – de stoffen waarmee cellen met elkaar “communiceren” – verstoort.

Veelvoorkomende symptomen bij een tekort:

• concentratieproblemen;

• gevoel van hersenmist en verstrooidheid;

• moeite met onthouden.

Mogelijke oorzaak: leeftijdsgebonden veranderingen of chronische aandoeningen die verband houden met een verstoord metabolisme.

Hart- en vaatklachten (kortademigheid, pijn op de borst)

Het hart is een orgaan met zeer hoge mitochondriale activiteit, aangezien het voortdurend energie nodig heeft voor zijn samentrekkingen. Verstoorde energieproductie als gevolg van een tekort aan co‑enzym Q10 kan in sommige gevallen indirect invloed uitoefenen op de bloeddruk.

Veelvoorkomende symptomen bij een tekort:

• kortademigheid bij lichamelijke inspanning;

• gevoel van zwaarte of beklemming op de borst;

• versnelde hartslag en verminderde uithoudingsvermogen.

Mogelijke oorzaak: hartfalen, langdurig gebruik van medicatie of leeftijdsgerelateerde veranderingen.

Veelvoorkomende hoofdpijn en migraine

Bij lage niveaus van co‑enzym Q10 raakt het energiemetabolisme in het hersenweefsel verstoord, wat de vasculaire tonus en gevoeligheid voor externe prikkels verandert.

Veelvoorkomende symptomen bij een tekort:

• terugkerende hoofdpijn met bonzende pijn;

• migraine-aanvallen die verergeren bij stress of slaapgebrek;

• gevoeligheid voor licht en geluid.

Mogelijke oorzaak: stofwisselingsstoornissen, verhoogde oxidatieve stress of leeftijdsgebonden veranderingen.

Huidveranderingen en vertraagd herstel

Co‑enzym Q10 is noodzakelijk voor de mitochondriale functie en antioxiderende bescherming van huidcellen. Verlaagde niveaus kunnen de oxidatieve stress in de huid verhogen, wat volgens beperkte gegevens verband houdt met veranderingen in het uiterlijk en herstelvermogen van de huid.

Veelvoorkomende symptomen:

• droge huid en verlies van elasticiteit;

• langzamere wondgenezing;

• vorming van fijne lijntjes of pigmentvlekken.

Mogelijke oorzaak: beperkte voedingsinname of leeftijdsgebonden veranderingen.

Aangezien de symptomen van een tekort kunnen lijken op die van andere aandoeningen, vereist bevestiging gerichte diagnostiek en onderzoek. In de praktijk worden laboratoriumtesten, instrumentele en genetische methoden toegepast die een nauwkeurigere beoordeling van de co‑enzym Q10‑niveaus in het lichaam mogelijk maken en helpen bij het vaststellen van de oorzaak van het tekort.

Medisch onderzoek en tests

De eerste beoordeling van de co‑enzym Q10‑niveaus gebeurt doorgaans via analyse van plasma- of serumstalen – met andere woorden, het meten van de concentratie in het vloeibare deel van het bloed.

Deze tests hebben een beperkte diagnostische waarde, omdat de resultaten beïnvloed kunnen worden door het dieet, medicijngebruik en metabole factoren. Ze geven geen nauwkeurig beeld van de weefselstatus, maar dienen slechts als eerste indicatie.

De meest nauwkeurige resultaten worden verkregen door analyse van een spierbiopt, via high-performance vloeistofchromatografie (HPLC). Deze methode wordt gebruikt wanneer er aanwijzingen zijn voor een tekort aan co‑enzym Q10, maar is vanwege het invasieve karakter niet altijd geschikt.

Een spierbiopsie wordt niet uitgevoerd wanneer:

• er een verhoogd risico op bloedingen bestaat (bijv. bij gebruik van anticoagulantia);

• de patiënt op hoge leeftijd is of een aandoening heeft waarbij de procedure extra risico’s met zich meebrengt;

• de gezondheidstoestand een medische ingreep niet toelaat.

Bij tekenen van een erfelijk (primair) tekort worden genetische testen uitgevoerd – meestal via panel- of volledige exoomsequencing van genen die betrokken zijn bij de biosynthese van co‑enzym Q10.

Deze onderzoeken helpen om een primair van een secundair (verworven) tekort te onderscheiden, dat verband houdt met mitochondriale of metabole aandoeningen, en worden uitgevoerd na een zorgvuldige klinische beoordeling door een specialist.

Consultatie met een arts of voedingsdeskundige

De beoordeling van een mogelijk co‑enzym Q10‑tekort moet worden uitgevoerd door een gekwalificeerd specialist – arts of klinisch voedingsdeskundige. Tijdens het consult worden de symptomen besproken, evenals het voedingspatroon en mogelijke factoren die de co‑enzymniveaus kunnen beïnvloeden, zoals leeftijd, aanwezigheid van chronische ziekten of gebruik van bepaalde medicijnen.

De specialist beoordeelt of laboratoriumonderzoek nodig is en welk type test het meest geschikt is op basis van de toestand van de patiënt. Vervolgens wordt vastgesteld of het tekort primair (genetisch bepaald) of secundair (verworven) is. Op basis van de resultaten wordt een individueel behandelplan opgesteld, dat onder meer kan bestaan uit:

• aanpassing van het voedingspatroon;

• evaluatie van het gebruik van medicijnen die de co‑enzym Q10‑niveaus kunnen verlagen (bijv. statines);

• voorschrijven van co‑enzym Q10‑supplementen onder medisch toezicht.

Zelfdiagnose en zelfbehandeling worden niet aanbevolen, aangezien een onjuiste dosering of ongeschikte vorm van co‑enzym Q10 ineffectief kan zijn en een juiste behandeling kan vertragen – vooral bij ernstigere gezondheidsproblemen.

Het herstellen van normale co‑enzym Q10‑niveaus vereist een gecombineerde aanpak, die verbetering van het voedingspatroon en, indien nodig, inname van geschikte supplementen omvat. Hieronder worden de belangrijkste factoren uiteengezet die dit proces ondersteunen – van de keuze van bronnen tot de juiste opname van het co‑enzym.

Voedingsbronnen rijk aan co‑enzym Q10

Zoals eerder vermeld, hoewel het lichaam het grootste deel van de benodigde co‑enzym Q10 zelf aanmaakt, wordt een deel ook via voeding opgenomen. Deze aanvullende inname ondersteunt de cellulaire energieproductie en antioxiderende bescherming, vooral wanneer de natuurlijke synthese verminderd is.

Natuurlijke bronnen van Q10 in voeding:

• Rood vlees – rund- en kalfsvlees;

• Orgaanvlees – lever en hart;

• Vis en zeevruchten – makreel, zalm en sardines;

• Noten en zaden – pistachenoten, walnoten en sesam.

Plantaardige bronnen, zoals groene groenten (bijv. spinazie en broccoli) en volkoren granen (zoals haver, zilvervliesrijst, boekweit), bevatten slechts minimale hoeveelheden co‑enzym Q10 en leveren een beperkte bijdrage, maar ondersteunen wel een evenwichtige voeding.

Meer over voedingsmiddelen die rijk zijn aan co‑enzym Q10 leest u in ons artikel “Welke voedingsmiddelen zijn rijk aan co‑enzym Q10”.

Inname van voedingssupplementen – doseringen en vormen

Wanneer de voeding en de natuurlijke synthese niet voldoende co‑enzym Q10 leveren, kan aanvullende inname onder medisch toezicht noodzakelijk zijn. Er zijn twee hoofdvormen van co‑enzym Q10 verkrijgbaar:

• Ubiquinon (Ubiquinone)– de geoxideerde vorm, die door het lichaam wordt omgezet in de actieve vorm;

• Ubiquinol (Ubiquinol) – de gereduceerde, biologisch actieve vorm met een hogere biologische beschikbaarheid.

Voedingssupplementen met co‑enzym Q10 zijn doorgaans beschikbaar in concentraties van 30 tot 400 mg per capsule of dosis. De geschikte hoeveelheid hangt af van het doel van de inname, de leeftijd en de individuele behoeften.

Aanbevolen dagelijkse dosering:

• 100–200 mg – ter ondersteuning van normale niveaus en algemene antioxiderende bescherming;

• tot 300 mg – bij verhoogde behoefte (bijv. bij gebruik van statines, chronische aandoeningen of intensieve fysieke inspanning);

• specifieke medische aandoeningen – dosering wordt bepaald door de behandelend arts.

Houd er rekening mee dat co‑enzym Q10 vetoplosbaar is en het best wordt opgenomen wanneer het samen met vetrijke voeding wordt ingenomen – zoals olijfolie, avocado, vis of noten. Afhankelijk van de concentratie en vorm van de capsules kan de dagelijkse dosis worden verdeeld over twee innamemomenten – bijvoorbeeld ’s ochtends en in de namiddag.

Preventieve maatregelen voor het behoud van normale niveaus

Het behouden van stabiele co‑enzym Q10‑niveaus hangt af van zowel voeding als levensstijl. Ter ondersteuning van de natuurlijke synthese en opname van co‑enzym Q10 kunnen de volgende aanbevelingen worden gevolgd:

• Evenwichtige voeding – regelmatige consumptie van voedingsmiddelen die rijk zijn aan co‑enzym Q10 en gezonde vetten;

• Beheersen van risicofactoren – stress beperken, stoppen met roken en een gezond gewicht behouden;

• Gebruik van supplementen – aanbevolen voor mensen boven de 40 jaar, bij zware fysieke inspanning of langdurig gebruik van statines;

• Lichamelijke activiteit – regelmatige krachttraining ondersteunt het metabolisme en de algemene mitochondriale functie;

• Periodieke controle van het effect van de inname wordt doorgaans geëvalueerd na 8–12 weken.

Nu we hebben besproken wat er schuilgaat achter een tekort aan co‑enzym Q10, is het duidelijk dat deze verbinding een veel belangrijkere rol speelt dan we vaak denken. Co‑enzym Q10 ondersteunt de stabiliteit van cellulaire processen, de werking van hart en hersenen, en beschermt het lichaam tegen oxidatieve stress – een van de belangrijkste mechanismen achter vroegtijdige celdaging. Bij een tekort produceren cellen minder energie, wat invloed heeft op systemen zoals spieren, hartfunctie en cognitieve vaardigheden. Dit uit zich vaak in vermoeidheid, verminderde concentratie en trager herstel na inspanning.

Het handhaven van optimale co‑enzym Q10‑niveaus is niet alleen een preventieve maatregel, maar een essentieel onderdeel van celgezondheid. Bij symptomen zoals vermoeidheid, verminderde uithoudingsvermogen of frequente cardiovasculaire klachten is het raadzaam om met een specialist te bespreken of een onderzoek naar de Q10‑waarden zinvol is en zo nodig een geschikt voedingssupplement te overwegen. In onze online winkelVitaOn.nl vindt u co‑enzym Q10 in de actieve ubiquinol‑vorm – een natuurlijke, biologisch beschikbare variant die sneller wordt opgenomen door het lichaam. Het product is beschikbaar in vegetarische capsules, ontwikkeld voor optimale verdraagzaamheid en dagelijks gebruik.

Wat zijn de eerste tekenen van een tekort aan co‑enzym Q10?

De meest voorkomende symptomen zijn vermoeidheid en verminderde fysieke uithoudingsvermogen, spierzwakte en trager herstel na lichamelijke inspanning. Soms treden ook concentratieproblemen, hartklachten en frequente hoofdpijn op.

Kan een gebrek aan co‑enzym Q10 hartproblemen veroorzaken?

Ja. De hartspier heeft een bijzonder hoge energiebehoefte. Bij lage co‑enzym Q10‑niveaus neemt de energieproductie af, wat kan leiden tot kortademigheid, een gevoel van druk of beklemming op de borst. Langdurig tekort verhoogt het risico op functiestoornissen van de hartspier.

Hoe wordt het co‑enzym Q10‑gehalte in het lichaam gemeten?

Het niveau van co‑enzym Q10 kan op verschillende manieren worden bepaald:

• Bloedtest (plasma of serum) – gebruikt voor een eerste inschatting, maar beïnvloedbaar door voeding en medicatie;

• Spierbiopsie – biedt de meest nauwkeurige beoordeling van het weefselniveau van Q10, maar wordt alleen uitgevoerd bij duidelijke aanwijzingen voor een tekort;

• Genetisch onderzoek – wordt toegepast bij vermoeden van een erfelijk (primair) tekort en omvat analyse van genen betrokken bij de biosynthese van Q10.

Kan een tekort uitsluitend met voeding worden gecorrigeerd?

In de meeste gevallen niet. De hoeveelheid co‑enzym Q10 in voeding is te laag om een klinisch tekort zelfstandig aan te vullen. Het lichaam is vooral afhankelijk van endogene synthese of supplementen (100–300 mg per dag). Bepaalde risicogroepen – zoals mensen boven de 40, patiënten met chronische aandoeningen (zoals hartfalen of diabetes) of mensen die statines gebruiken – hebben een verhoogde behoefte en vereisen doorgaans aanvullende inname onder medisch toezicht.

Hoe lang duurt het om het Q10‑niveau te herstellen met supplementen?

Verbetering wordt meestal waargenomen na 8–12 weken regelmatig gebruik, afhankelijk van dosis, vorm en metabolisme. Bij chronische aandoeningen of ernstig tekort kan langere inname nodig zijn, met dosering bepaald door een arts.

International Journal of Molecular Sciences (2020). Disorders of Human Coenzyme Q10 Metabolism: An Overview. Beschikbaar op: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32933108/

Mayo Clinic (2023). Coenzyme Q10 – Overview and Uses. Beschikbaar op: https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-coenzyme-q10/art-20362602

StatPearls Publishing (2024). Coenzyme Q10. Beschikbaar op: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK531491

Antioxidants (MDPI) (2023). Primary Coenzyme Q10 Deficiency: An Update. Beschikbaar op: https://www.mdpi.com/2076-3921/12/8/1652

Harvard Health Publishing (2020). CoQ10 supplements unlikely to benefit statin users. Beschikbaar op: https://www.health.harvard.edu/heart-health/coq10-supplements-unlikely-to-benefit-statin-users